SolarPunkLab · publieke verkenner
EnglishHoeveel kost een zelfvoorzienende wijk, en wanneer wint nieuwbouw van renoveren?
Acht huishoudens in Breda, all-electric, met warmtepompen. Zet hieronder hoe zelfvoorzienend de wijk moet zijn en wat seizoensopslag per kWh kost. De optimalisatie kiest daarna zelf de goedkoopste installatie die dat waarmaakt: in elk van drie echte weerjaren, niet alleen in het zonnigste.
In het kort
- Tot 85% is zelfvoorzienendheid bijna gratis. Zonnepanelen en een buurtbatterij volstaan; het energiesysteem kost dan € 277 per woning per jaar bij 70% en € 384 bij 80%. Met of zonder seizoensopslag maakt daar geen verschil: het model bouwt hem nog niet.
- Daarboven staat de winterwand. Bij 90% zelfvoorzienend kost hetzelfde systeem € 5.131 per woning per jaar, met 4,8 MWh seizoensopslag erin. Zonder seizoensopslag loopt dat op tot € 12.611.
- De prijs van seizoensopslag draagt de hele conclusie. Bij 90% verschuift de uitkomst van € 1.600 naar € 7.247 per woning per jaar als de opslagprijs van €20 naar €150 per kWh gaat. Dat is meer dan alle andere aannames samen.
- Het grijze jaar 2021 dimensioneert de wijk , niet het zonnige 2022. Een wijk die alleen op 2022 is gedimensioneerd haalt in 2021 89,4% in plaats van de beloofde 90%; dat voorkomen kost € 414 per woning per jaar.
- Het kruisjaar hangt aan de ambitie. Bij 70% kruist nieuwbouw met renovatie rond 2040 onder agressieve bouwautomatisering; bij 90% met realistisch geprijsde seizoensopslag pas rond 2047, en bij gematigde automatisering rond 2053.
- De drie weerjaren zijn niet de zwaarste. Getoetst over vijftien weerjaren van 2005 tot 2023 haalt de 90%-wijk haar doel in 8 van de 15 jaren. De koude winter van 2010 is de echte maat (82,9% in plaats van 90%) en vraagt ruim het dubbele seizoensvat.
Deel van de jaarvraag dat de wijk zelf levert.
€20 is tank-only op industriële schaal. €100 tot €150 is realistisch op buurtschaal. Dit is de meest onzekere aanname in het hele model, daarom staat hij als knop op de pagina en niet in een voetnoot.
Jaarkosten van het energiesysteem
Zonder seizoensopslag kost dezelfde ambitie hier precies hetzelfde: het model bouwt hem nog niet. Dimensioneren op alleen 2022 zou € 27 per woning schelen, maar zakt in 2018 naar 78,8%. Voor de hele wijk van 8 woningen: € 3.075 per jaar.
De winterwand
jaarkosten in € per woning per jaar · tot de wand zijn beide routes dezelfde wijk: de lijnen liggen op elkaar
Zonnepanelen
10,0 kWp per woning, het dak is vol
Buurtbatterij
15 kWh per woning
Seizoensopslag
niet nodig bij deze ambitie
Investering
244 €/m² woonoppervlak
Haalt deze wijk het in elk weerjaar?
De installatie wordt één keer gebouwd, maar moet door 2018 (normaal), 2021 (grijs) en 2022 (recordzon) heen komen. Het jaar met de dikke rand zet de maat. Ter vergelijking staat erbij wat dezelfde wijk zou halen als je haar alleen op het zonnigste jaar had gedimensioneerd: dat verschil is wat de robuustheidspremie koopt. Daaronder de decenniumtoets: dezelfde installatie, doorgerekend over vijftien weerjaren van 2005 tot 2023.
Decenniumtoets: over 15 weerjaren (2005 tot 2023) haalt deze installatie het doel in 6 van de 15. Zwaarste jaar 2010: 73,8%.
En het kruisjaar: wanneer wordt nieuwbouw goedkoper dan renoveren?
Bij 80% zelfvoorzienend kost het energiesysteem 244 €/m². Dat bedrag gaat als post in de levenscyclusvergelijking tussen nieuwbouw en diepe renovatie over 60 jaar. Hoe hoger de ambitie, hoe zwaarder nieuwbouw start, en hoe later het kruisjaar.
Lees dit als een band, niet als een voorspelling: het is de uitkomst van een aangenomen leercurve voor bouwautomatisering, niet een gemeten trend. De drie vakken zijn drie aannames over hoe snel die automatisering doorbreekt.
Alle doorgerekende punten bij de gekozen opslagprijs
| Doel | Met seizoensopslag | Alleen batterij | PV | Batterij | Seizoensopslag | Bindend jaar |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 50% | € 275 | € 275 | 80 kWp | 47 kWh | · | 2018 |
| 60% | € 275 | € 275 | 80 kWp | 47 kWh | · | 2018 |
| 70% | € 277 | € 277 | 80 kWp | 54 kWh | · | 2022 |
| 80% | € 384 | € 384 | 80 kWp | 122 kWh | · | 2021 |
| 85% | € 1.809 | € 3.468 | 80 kWp | 259 kWh | 1,1 MWh | 2021 |
| 90% | € 5.131 | € 12.611 | 80 kWp | 262 kWh | 4,8 MWh | 2021 |
| 95% | € 8.475 | € 21.843 | 80 kWp | 262 kWh | 8,4 MWh | 2021 |
Dezelfde wijk, vijf plekken in Europa
De klimaatladder: exact dezelfde wijk, met hetzelfde gedrag en dezelfde daken, doorgerekend op vijf locaties tussen Breda en Palermo. Alles blijft gelijk behalve het weer. De winterput is de energie die opslag in de winter moet overbruggen; de bedragen zijn netto jaarkosten per woning, robuust over de drie zwaarste weerjaren van die plek zelf, bij een opslagprijs van €100 per kWh.
Breda (NL): mediane winterput 2.686 kWh, zwaarste jaar 2010. 90% zelfvoorzienend kost hier € 8.873 per woning per jaar, met 8,4 MWh seizoensopslag.
| Locatie | Winterput (mediaan) | Zwaarste jaar | 70% | 80% | 90% | Seizoensopslag bij 90% |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Breda (NL) | 2.686 kWh | 2010 | € 760 | € 1.766 | € 8.873 | 8,4 MWh |
| Gent (BE) | 2.276 kWh | 2010 | € 624 | € 915 | € 7.670 | 7,3 MWh |
| München (DE) | 2.589 kWh | 2010 | € 685 | € 1.446 | € 8.840 | 8,4 MWh |
| Milaan (IT) | 694 kWh | 2009 | € -610 | € -564 | € 766 | 0,3 MWh |
| Palermo (IT) | 186 kWh | 2009 | € -58 | € -58 | € -55 | geen |
Eerlijke voetnoot: deze ladder rekent op satellietweer (PVGIS, 2005 tot 2023) met het Nederlandse verbruiksprofiel op alle vijf de plekken, en heeft een eigen, strengere meetlat dan de cijfers hierboven; vergelijk locaties dus met elkaar, niet met de hoofdcurve. Koeling zit niet in het model, en juist die wordt ten zuiden van de Alpen de echte vraag. Voor München waren geen bruikbare beursprijzen beschikbaar; dat bedrag is indicatiever dan de andere. Volledige methode in het lab-log.
Wat dit getal niet is
het eerlijkheidsblok hoort bij het model, niet onderaan de pagina
- Drie weerjaren dimensioneren, vijftien toetsen. Gedimensioneerd op 2018, 2021 en 2022 bij station Gilze-Rijen, daarna getoetst over vijftien weerjaren van 2005 tot 2023. Die toets laat zien dat het strengere jaar echt bestaat: de koude winter van 2010 breekt elke configuratie boven de 70%. Decennium-robuust bouwen vraagt ruim het dubbele seizoensvat en is een andere, duurdere som. De decenniumtoets staat per instelling onder de weerjaarstrip.
- Scenario-euro's, geen offerte. Kale techniek: geen vaste netkosten, geen energiebelastinggelaagdheid, geen aansluitbijdrage, geen subsidie. Onderhoud (1 tot 4% per jaar) en de stackreserve van elektrolyser en brandstofcel zitten er wél in.
- De opslagprijs-knop ís de onzekerheid. Tussen €20 en €150 per kWh verandert de uitkomst met een factor die groter is dan alle andere aannames samen. Wie één getal noemt zonder die knop, verkoopt iets.
- Perfecte voorspelling. De optimalisatie kent het hele weerjaar vooraf. Een echte regelaar kent het niet en haalt minder uit dezelfde installatie: 88% in plaats van 90% met de beste regel die het lab heeft getest. Wie met zo'n regel toch 90% wil halen, betaalt een regelpremie van ongeveer twee vijfde. Zie de vraag hieronder.
- Verbruiksprofiel gecorrigeerd (november 2026). Tot november rekende deze pagina met het netto-profiel van slimme meters (2020 tot 2022). Daarin ontbrak de zonnestroom die huishoudens met panelen zelf verbruiken al, waardoor de winter te zwaar woog. Met een bruto-profiel kost 90% € 5.131 per woning per jaar in plaats van € 8.090. De wand is even steil; hij begint vier à vijf procentpunt later. Het seizoensaandeel van het nieuwe profiel is nog niet met metingen getoetst.
- Jaarfractie is geen PED-claim. "90% zelfvoorzienend" betekent 90% van de jaarlijkse kWh, niet elk uur zelfvoorzienend en niet hetzelfde als de Positive Energy District-definitie.
- Acht huishoudens. Kleine wijk, weinig middeling. Bij 40 huishoudens vlakt de gelijktijdigheid af en zakken de kosten per woning. Dat is een andere som dan deze.
Veelgestelde vragen
Wat kost een zelfvoorzienende wijk per woning per jaar?
Dat hangt van twee dingen af: hoe zelfvoorzienend, en wat seizoensopslag kost. Voor acht all-electric woningen in Breda, robuust gedimensioneerd over de weerjaren 2018, 2021 en 2022: bij 70% zelfvoorzienend € 277 per woning per jaar; bij 80% € 384; bij 90% € 5.131 bij een seizoensopslagprijs van €100 per kWh, en € 1.600 bij €20 per kWh. Dat zijn scenario-euro's voor kale techniek: geen offerte, zonder vaste netkosten en zonder subsidie.
Waarom lopen de kosten boven 80% zo hard op?
Dat is de winterwand. Tot ongeveer 85% komt de wijk toe met zonnepanelen en een buurtbatterij: de zomeroverschotten dekken de dagelijkse gaten. Daarboven moet energie van zomer naar winter, en daar is een dagbatterij het verkeerde gereedschap voor. Het model bouwt dan seizoensopslag (4,8 MWh bij 90%), of het blijft batterijen stapelen. In dat geval kost 90% € 12.611 per woning per jaar in plaats van € 5.131.
Is seizoensopslag goedkoper dan een grote batterij?
Bij deze aannames wel, over de hele geteste prijsband. Bij 90% zelfvoorzienend kost de batterijroute € 12.611 per woning per jaar; met seizoensopslag is dat € 1.600 bij €20 per kWh en € 7.247 bij €150 per kWh. De richting houdt dus stand, maar het woord "goedkoop" hangt volledig aan die prijs per kWh.
Wanneer wordt nieuwbouw goedkoper dan diep renoveren?
Dat is geen jaartal maar een functie van de ambitie. In dit model kruisen de levenscycluskosten bij een 70%-ambitie rond 2040 onder agressieve bouwautomatisering; bij 90% en realistisch geprijsde seizoensopslag pas rond 2047 onder agressieve en rond 2053 onder gematigde automatisering. Zonder automatisering kruisen de curves bij hoge ambities helemaal niet vóór 2055. Het is een scenario-verkenner, geen voorspeller: de leercurve voor bouwautomatisering bestaat niet in de literatuur en is hier een expliciete aanname.
Welk weerjaar bepaalt hoe groot de installatie moet zijn?
Binnen het dimensioneringsvenster is dat 2021, het grijze jaar, niet 2018 of 2022. Dat is minder vanzelfsprekend dan het lijkt: 2018 had minder jaarinstraling dan je zou denken en wordt bindend zodra de warmtepompen uit het model gaan. Wat telt is niet de jaarsom zon maar de diepste aaneengesloten tekortput die de opslag moet overbruggen. Over de bredere toets van vijftien weerjaren is de koude winter van 2010 de zwaarste; die staat niet in het venster, en precies dat laat de decenniumtoets zien.
Wat kost het om ook in een slecht weerjaar de belofte te halen?
De robuustheidspremie. Bij 90% zelfvoorzienend is dat € 414 per woning per jaar bovenop een wijk die alleen op het recordzonjaar 2022 is gedimensioneerd. Zonder die premie haalt diezelfde wijk in het grijze 2021 89,4% in plaats van 90%. En dat is nog de gunstigste lezing, want het is gerekend met perfecte voorspelling.
Wat kost 90% als de wijk het weer niet vooraf kent?
Meer. Het verschil heet de regelpremie. Alle bedragen op deze pagina horen bij een installatie die is gedimensioneerd alsof de wijk het hele weerjaar vooraf kent. Een echte wijk stuurt zonder die kennis. Met de beste regel zonder voorkennis die het lab heeft getest, haalt de 90%-installatie in het slechtste van de drie weerjaren 88,1%. Om toch 90% te halen moet het seizoensvat van 4,8 naar 7,0 MWh, en dan kost 90% € 7.136 per woning per jaar in plaats van € 5.131, bij € 100 per kWh opslag. Twee vijfde erbij. Met een eenvoudige regel, die de opslag aanspreekt zodra de batterij leeg is, is 90% op deze installaties helemaal niet te halen: die blijft onder 90% steken, ook bij het grootste vat dat het lab rekende (89%). Bij een 90%-belofte is goede sturing dus een voorwaarde. Het getal is een bovengrens voor de premie; sturing met een echte weersverwachting komt ergens tussen de twee bedragen uit.
Houdt de wijk dit ook vol buiten die drie weerjaren?
Niet helemaal, en precies dat laat deze pagina zien. De 90%-wijk is aanvullend getoetst over vijftien weerjaren van 2005 tot 2023 en haalt haar doel daarin 8 van de 15 keer; het zwaarste jaar is 2010 met 82,9% in plaats van 90%. De koude winter van 2010 vraagt ruim een verdubbeling van de seizoensopslag. Robuustheid is dus een keuze: tegen welke winters wil je bestand zijn, en dat venster hoort bij elke offerte vermeld te worden.
Hoe betrouwbaar zijn deze getallen?
De fysica is hard: de energiebalans sluit elk uur op machineprecisie, en het optimum is een bewezen globaal optimum van een lineair programma, geen heuristiek. De economie is zacht: de investeringskosten zijn marktindicaties voor 2025 en 2026, en de prijs van seizoensopslag is expliciet als laag-betrouwbaar gelabeld. Daarom is het een knop. Alle aannames staan met bron en betrouwbaarheid in het openbare aannamenregister van het lab.
Alle doorgerekende punten
Alle 35 doorgerekende configuraties: per autarkiedoel en per opslagprijs de robuuste jaarkosten, de installatie en het kruisjaar. Bedragen in euro per woning per jaar, tenzij anders vermeld.
| Doel | Opslagprijs | Jaarkosten | PV | Batterij | Seizoensopslag | Investering | €/m² | Bindend jaar | Kruisjaar (agressief) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 50% | €20/kWh | € 275 | 80 kWp | 47 kWh | · | € 23.567 | 214 | 2018 | 2040 |
| 50% | €50/kWh | € 275 | 80 kWp | 47 kWh | · | € 23.567 | 214 | 2018 | 2040 |
| 50% | €100/kWh | € 275 | 80 kWp | 47 kWh | · | € 23.567 | 214 | 2018 | 2040 |
| 50% | €150/kWh | € 275 | 80 kWp | 47 kWh | · | € 23.567 | 214 | 2018 | 2040 |
| 60% | €20/kWh | € 275 | 80 kWp | 47 kWh | · | € 23.567 | 214 | 2018 | 2040 |
| 60% | €50/kWh | € 275 | 80 kWp | 47 kWh | · | € 23.567 | 214 | 2018 | 2040 |
| 60% | €100/kWh | € 275 | 80 kWp | 47 kWh | · | € 23.567 | 214 | 2018 | 2040 |
| 60% | €150/kWh | € 275 | 80 kWp | 47 kWh | · | € 23.567 | 214 | 2018 | 2040 |
| 70% | €20/kWh | € 277 | 80 kWp | 54 kWh | · | € 23.870 | 217 | 2022 | 2040 |
| 70% | €50/kWh | € 277 | 80 kWp | 54 kWh | · | € 23.870 | 217 | 2022 | 2040 |
| 70% | €100/kWh | € 277 | 80 kWp | 54 kWh | · | € 23.870 | 217 | 2022 | 2040 |
| 70% | €150/kWh | € 277 | 80 kWp | 54 kWh | · | € 23.870 | 217 | 2022 | 2040 |
| 80% | €20/kWh | € 384 | 80 kWp | 122 kWh | · | € 26.843 | 244 | 2021 | 2040 |
| 80% | €50/kWh | € 384 | 80 kWp | 122 kWh | · | € 26.843 | 244 | 2021 | 2040 |
| 80% | €100/kWh | € 384 | 80 kWp | 122 kWh | · | € 26.843 | 244 | 2021 | 2040 |
| 80% | €150/kWh | € 384 | 80 kWp | 122 kWh | · | € 26.843 | 244 | 2021 | 2040 |
| 85% | €20/kWh | € 888 | 80 kWp | 178 kWh | 1,8 MWh | € 34.092 | 310 | 2021 | 2041 |
| 85% | €50/kWh | € 1.287 | 80 kWp | 227 kWh | 1,3 MWh | € 39.812 | 362 | 2021 | 2042 |
| 85% | €100/kWh | € 1.809 | 80 kWp | 259 kWh | 1,1 MWh | € 47.081 | 428 | 2021 | 2043 |
| 85% | €150/kWh | € 2.305 | 80 kWp | 259 kWh | 1,1 MWh | € 54.060 | 492 | 2018 | 2043 |
| 90% | €20/kWh | € 1.600 | 80 kWp | 169 kWh | 5,5 MWh | € 43.474 | 395 | 2021 | 2042 |
| 90% | €50/kWh | € 2.979 | 80 kWp | 215 kWh | 5,0 MWh | € 63.069 | 573 | 2021 | 2044 |
| 90% | €100/kWh | € 5.131 | 80 kWp | 262 kWh | 4,8 MWh | € 93.246 | 848 | 2021 | 2047 |
| 90% | €150/kWh | € 7.247 | 80 kWp | 267 kWh | 4,8 MWh | € 123.029 | 1.118 | 2021 | 2050 |
| 95% | €20/kWh | € 2.330 | 80 kWp | 159 kWh | 9,3 MWh | € 53.013 | 482 | 2021 | 2043 |
| 95% | €50/kWh | € 4.691 | 80 kWp | 215 kWh | 8,7 MWh | € 86.487 | 786 | 2021 | 2047 |
| 95% | €100/kWh | € 8.475 | 80 kWp | 262 kWh | 8,4 MWh | € 139.622 | 1.269 | 2021 | 2051 |
| 95% | €150/kWh | € 12.220 | 80 kWp | 267 kWh | 8,4 MWh | € 192.336 | 1.749 | 2021 | 2055 |
| 50% | Zonder seizoensopslag (alleen batterij) | € 275 | 80 kWp | 47 kWh | · | € 23.567 | 214 | 2018 | 2040 |
| 60% | · | € 275 | 80 kWp | 47 kWh | · | € 23.567 | 214 | 2018 | 2040 |
| 70% | · | € 277 | 80 kWp | 54 kWh | · | € 23.870 | 217 | 2022 | 2040 |
| 80% | · | € 384 | 80 kWp | 122 kWh | · | € 26.843 | 244 | 2021 | 2040 |
| 85% | · | € 3.468 | 80 kWp | 912 kWh | · | € 61.404 | 558 | 2018 | 2044 |
| 90% | · | € 12.611 | 80 kWp | 3.051 kWh | · | € 154.981 | 1.409 | 2021 | 2053 |
| 95% | · | € 21.843 | 80 kWp | 5.198 kWh | · | € 248.915 | 2.263 | 2021 | · |
De volledige dataset als JSON · de decenniumtoets als JSON · CC BY 4.0
Hoe dit is doorgerekend
Elk punt is één lineair programma over de geconcateneerde weerjaren 2018, 2021 en 2022, samen 26.280 uur, met gedeelde capaciteitsvariabelen: de wijk wordt één keer gebouwd en moet door elk weerjaar heen komen. De autarkie-eis geldt per jaar apart, niet gemiddeld. Opgelost met PyPSA en HiGHS; de energiebalans sluit elk uur op machineprecisie. Weer: KNMI-station 350 Gilze-Rijen. Verbruiksprofiel: MFFBAS E1A 2015, de laatste jaargang waarin weinig huishoudens zonnepanelen hadden; de nieuwere profielen zijn netto en zouden de eigen zonnestroom van deze wijk dubbel tellen. Prijzen: ENTSO-E day-ahead Nederland. Saldering staat uit: dit is een investeringsvraag voor 2027 en later. Aanvullend is elke getoonde installatie met vaste capaciteiten getoetst over vijftien weerjaren van 2005 tot 2023, de decenniumtoets onder de weerjaarstrip.
Verder lezen in het lab-log
Weer: KNMI-350 (2018, 2021, 2022) · verbruiksprofiel: MFFBAS E1A 2015 (bruto) · prijzen: ENTSO-E day-ahead NL · scenario basis-8-warmte 1.1.0, aannames A1–A81 + K1–K8 · doorgerekend 2026-11-11 met een lineair programma (PyPSA/HiGHS) over 26.280 uur · decenniumtoets 2026-11-11 over 15 weerjaren (2005 tot 2023)